Rike's blog

Een boterhammetje uit het vuistje eten we zonder te beseffen hoe complex zo’n alledaagse beweging is.

Kleine kinderen, trots in de kinderstoel erbij aan tafel, laten ons die complexiteit een beetje zien. Ze willen niet meer gevoerd worden. Zwaaiend met een lepel of heftig met een vork in de lucht prikkend: zélf doen! Als het niet helemaal lukt, omdat ze die specifieke beweging in onderarm en pols nog niet machtig zijn, proberen ze het met hun vingers. Een stukje brood wordt gepakt, richting mond gebracht en dan zie je toch vaak de kleine tragiek dat de hand zich opent en een naar-binnen-prop beweging maakt zonder dat er daadwerkelijk iets binnen komt.
De druk van die vlakke hand tegen hun gezicht doet ze tot de ontdekking komen dat de operatie mislukt is.
Misschien onthouden we dat gebaar wel voor later, als we schrikken en met stomheid geslagen “Ohhh…!” zeggen??
Dat het moeilijk is om coördinatie te ontwikkelen, is te zien aan de knoeiboel op het toetje van het kind en rondom de kinderstoel. Die knoeiboel hoort erbij tijdens het proces om net zo lang te oefenen tot het wél lukt. Al heel vroeg zit die drang erin om alles zelf te willen doen en dat geeft rotsooi in eerste instantie!

Bij oude mensen kan het zelfstandig eten ook een probleem zijn. Als een vork of lepel te zwaar of om een andere reden niet hanteerbaar is, dan pakken de vingertoppen het stukje brood of die lekkere cake wel. De beweging van de arm gebeurt voornamelijk door de schouder op te trekken, terwijl de arm in een haakse hoek blijft. Het lijkt soms wel alsof de mond met getuite lippen de hand zoekt en die hand weet niet meer wat te doen. De beweging wordt niet meer afgemaakt en blijft steken: geen cake dus.

Dit zijn twee voorbeelden om te beseffen hoe bijzonder het is om een alledaagse handeling uit te kunnen voeren.

Het is een bekende oefening om eerst te bedenken wat er allemaal gebeurt, wanneer je een stukje brood of een slok koffie of thee wilt nemen. Hoe is je uitgangspositie, hoe zit je op de stoel, waar liggen je armen en hoe staan je voeten op de vloer? Wat gebeurt er met het evenwicht in je romp als je een arm heft? Voel je verschil in druk ontstaan op je zitbeenknobbels, als je daar al op mocht zitten? Wat beweeg je eerst? Is het je hand of juist je schouder of gebeurt er iets in alle onderdelen van je arm tegelijkertijd? Hoe draai je je onderarm en je pols? Wat doen je ogen en je hoofd? En hoe beweeg je alles weer terug naar de uitgangspositie? Hup meteen een volgende hap of even rust om te kauwen? Als je wat met je ene hand doet, wat doet de andere?
Heb je je dat allemaal eerst voorgesteld, dan doe je het echt. Als je deze handeling langzaam uitvoert, dan is de kans groot dat je iets merkt wat je van tevoren niet geweten had.

Vingers weten de weg en de rest van het lichaam voegt zich ogenschijnlijk vanzelf als stromend water. Of het een met deeg jonglerende pizzabakker is of een schilder die zonder knoeien je huis als nieuw aan je teruggeeft. Het is de motoriek van de vakman, de meester.

Na een tijd de piano met rust gelaten te hebben, trok hij me nu naar zich toe, dwong me boeken uit de kast te halen en ik begon met het oefenen van iets nieuws. Mijn vingers lijken hier en daar nog vaag te weten hoe ze onderdoor of overheen gezet moeten worden om bepaalde accoorden vloeiend in elkaar te laten overgaan.
Het is geen sportschool voor mijn vingers. Zoeken, aftasten, niet alleen met mijn handen en het lijf, waar die handen deel van uitmaken, ook mijn oren worden wakker. Wat is de juiste vingerzetting, zodat ik op een zeker moment de noten ook snel kan spelen zonder dat vingers in de knoop raken of dat ik er steeds op dezelfde plek naast zit? Klopt het wat er gedrukt is? Waarom doen mijn vingers toch anders dan wat er staat? Nu de dynamiek nog, accenten van zwaar en licht, het ritme… Wat roepen die klanken voor beeld op?

Gelukkig zijn de buren met vakantie. Het regent buiten, dus de hele dag achter het klavier…want behalve dat ik dat stuk in de vingers wil krijgen, wil ik het ook onder de knie hebben. Pianospelen is veel meer dan alleen het aanslaan van de juiste toetsen zoals bij blind typen met letters op een toetsenbord. Het stukje heeft me te pakken. Het zit in mijn hoofd als ik even op de fiets een boodschap ga doen en liefst zo snel mogelijk terug naar huis terug wil om het wéér te spelen. Dat thema wat vrolijk begint, versombert, gaat door de zware bassen heen en komt verrassend licht weer terug bij het begin. Een kunst om er zelf niet in verstrikt te raken!

Als de pas nieuwe buren weer terug zijn van vakantie, dan is het fijn als ze straks misschien zeggen: ‘wat klonk dat gezellig, doe dat vaker, daar worden we vrolijk van… ‘
Ze zullen er dan ook aan moeten wennen dat er heel wat voorwerk aan voorafgaat voordat het een beetje redelijk klinkt.

Op de hoek van de straat staat een boom. Je kunt er in dit jaargetijde niet omheen zonder dat je neus zich wendt naar de bron van die verpletterende zoete, bijna bedwelmende geur. Iedereen die er langs loopt of fietst, zie je even het hoofd – of beter gezegd de neus – richting die boom bewegen. Mensen richten zich op, ze strekken zich, ze maken zich langer, ze worden nieuwsgierig en vrolijk. Bovendien ontstaat er spontaan een alertheid: waar komt die geur vandaan? Wat is het?

Het is de bloesem van de lindeboom!

Over geur is veel informatie te vinden: het offer in de oudheid (het woord par-fum geeft het aan: per fumus – door rook – stegen de geuren van verbrande kruiden en takken op naar de goden). Een geur kan je van je oorspronkelijke doel afleiden, maar evengoed ontdek je juist door dat ommetje iets nieuws.

Wachtend voor het rode stoplicht heb ik het uitzicht op een overstekende paraplu met daaronder voeten in sandalen.
De voeten, die lopen! Voeten, die afzetten en die opgetild worden. Voeten, die van vorm veranderen door knedende bewegingen zonder deeg. Voeten, die zich beurtelings over hun hele lengte afrollen, terwijl ze de straat betasten. Voeten, die hun afdruk stempelen op de strepen van het zebrapad.

De voorruit van de auto is het filmdoek, waarop ik ingekaderd die opvallende voeten volg tot de overstekende vrouw uit beeld is en mijn stoplicht op groen springt. Levensloop is een mooi woord. Iedereen loopt de weg die te gaan is op een bijzonder eigen wijze.

Hier in Nederland vind ik nooit meer een échte cent op straat, de cent die geluk brengt. Moeten we om het geluk te vinden, de grens over? Daar, waar de eurocent nog gewoon gebruikt wordt om te betalen of om één of meer cent terug te krijgen bij het boodschappen doen. Ik vind ze altijd leuk, die kleine muntjes, net als ons vroegere dubbeltje.

Nu de vakantietijd aanbreekt, kijk ik altijd wat precieser naar alle muntstukken in mijn portemonnaie. Er is meer omloop van bijzondere afbeeldingen. Zo word ik altijd vrolijk van de Franse munten met die afbeelding van de zaaister. Het is de moeite waard om te zien hoeveel vaart en beweging er in die handeling afgebeeld is! Als je dat goed op je laat inwerken, dan neem je die vaart bijna vanzelf over en ga je zwierig verder. De zaaier van Slovenië geeft een hele andere sensatie van het zaaien, meer iets van hard werken en zwoegen op het land. Die krijg je hier niet zomaar in je portemonnaie.

Er zijn ook meer statische afbeeldingen zoals de Vitruviusman van Leonardo da Vinci, die ons de verhoudingen van het menselijk lichaam laat zien.

Het vrijheidsbeeld van San Marino laat ons een heel andere vrijheid zien dan het bekende beeld uit New York (zie ook het blog van 14 november 2010); let vooral op het verschil van de armbewegingen.

Naar de Italiaanse 50 eurocent kijk ik ook met plezier: een ongezadelde ruiter, die het paard zo krachtig aanzet om voorwaarts te gaan. Het is Marcus Aurelius, naar het standbeeld wat nu in het Capitolijnse museum in Rome staat. Monaco toont een geharnaste ridder met geheven zwaard op zijn steigerende paard! Veel vurigheid in toom gehouden.
Ook Slovenië toont paarden: twee Lippizaner paarden in alle vrijheid zonder de beteugeling van de Spaanse Rijschool (Wenen).

De heftigste actie is te zien op het 2 euro-muntstuk uit Griekenland: Europa wordt ontvoerd door Zeus, een vrouw die achterste voren zittend door een voortijlende stier meegevoerd wordt…   Nadat ik de eerste opzet van dit stukje gemaakt had, ging ik naar de markt om boodschappen te doen. Bij het ontvangen van het wisselgeld keek ik nog even voordat ik het in mijn beurs liet glijden: het was de Griekse stier met Europa! En dat terwijl ik die afbeelding een uur daarvoor alleen nog maar op een internetsite gezien had!

Het geld rolt sneller dan ik gedacht had. Nu ben ik wel erg benieuwd wanneer en waar die Lippizaners uit Slovenië op mijn pad zullen komen…

n.b. de roodgekleurde woorden kunnen aangeklikt worden voor meer informatie en de officiële afbeelding.